Listeria monocytogenes σε Τρόφιμα Έτοιμα προς Κατανάλωση (RTE): Τι Αλλάζει με τον Κανονισμό (ΕΕ) 2024/2895
Σημαντικές τροποποιήσεις τίθενται σε ισχύ στο κανονιστικό πλαίσιο για τη μικροβιολογική ασφάλεια των τροφίμων. Ο Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 2073/2005 τροποποιήθηκε από τον Κανονισμό (ΕΕ) 2024/2895, εισάγοντας αυστηρότερες απαιτήσεις τεκμηρίωσης για τη Listeria monocytogenes (Lm) στα τρόφιμα έτοιμα προς κατανάλωση (RTE).
Η κύρια αλλαγή αφορά τα RTE τρόφιμα που μπορούν να υποστηρίξουν την ανάπτυξη της Listeria monocytogenes (εκτός αυτών που προορίζονται για βρέφη ή ειδικούς ιατρικούς σκοπούς). Στόχος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής είναι η διασφάλιση υψηλού επιπέδου προστασίας της δημόσιας υγείας σε όλα τα στάδια της αλυσίδας τροφίμων.
Η Νέα Κανονιστική Απαίτηση (Από 1η Ιουλίου 2026)
Πριν από την τροποποίηση υπήρχε κανονιστικό κενό για τα προϊόντα που είχαν απομακρυνθεί από τον άμεσο έλεγχο του παραγωγού.
Τι ισχύει από την 1η Ιουλίου 2026:
Εάν ο υπεύθυνος της επιχείρησης τροφίμων δεν αποδεικνύει επαρκώς στην αρμόδια αρχή ότι τα επίπεδα της Listeria monocytogenes δεν θα υπερβούν τα 100 cfu/g καθ’ όλη τη διάρκεια ζωής του προϊόντος, τότε εφαρμόζεται αυτόματα το αυστηρότερο κριτήριο «μη ανίχνευση σε 25g» κατά τη διάθεση στην αγορά.
Φάκελος Τεκμηρίωσης Εγκατάστασης: Τι Πρέπει να Περιλαμβάνει
Κάθε μονάδα παραγωγής RTE τροφίμων οφείλει να διατηρεί οργανωμένο φάκελο τεκμηρίωσης. Ο φάκελος αυτός πρέπει να υποστηρίζει:
- Την Κατηγοριοποίηση του Προϊόντος: Βάσει της ικανότητας ανάπτυξης της Lm και της προβλεπόμενης χρήσης του.
- Το Εφαρμοστέο Κριτήριο Ασφάλειας: Προσδιορισμός αν εφαρμόζεται το κριτήριο «μη ανίχνευση σε 25g» ή «≤100 cfu/g».
- Τη Διάρκεια Ζωής: Καθορισμός, επικύρωση και τακτική επαλήθευση της δηλωμένης διάρκειας ζωής.
Αποδεικτικά Στοιχεία & Μελέτες
Η τεκμηρίωση μπορεί να περιλαμβάνει:
- Φυσικοχημικά χαρακτηριστικά (pH, δραστηριότητα νερού aw).
- Βιβλιογραφικά & ιστορικά μικροβιολογικά δεδομένα.
- Μοντέλα προγνωστικής μικροβιολογίας.
- Δοκιμές Πρόκλησης (Challenge Tests) & Μελέτες Αντοχής (Durability Studies) σε φυσικά επιμολυσμένα προϊόντα.
💡 Συμβουλή: Συνιστάται η έκδοση ενός Συνοπτικού Εγγράφου Κατηγοριοποίησης (σε έντυπη ή ηλεκτρονική μορφή) που θα συνοδεύει το προϊόν. Το έγγραφο αυτό διευκολύνει τους επίσημους ελέγχους και τη διατύπωση του σωστού εργαστηριακού ερωτήματος κατά τη δειγματοληψία.
Επίσημη Δειγματοληψία & Εργαστηριακό Ερώτημα
Κατά τον έλεγχο από τις αρμόδιες αρχές (π.χ. ΕΦΕΤ), το εργαστηριακό ερώτημα καθορίζεται σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία τεκμηρίωσης:
- Επαρκής Τεκμηρίωση: Το εργαστηριακό ερώτημα αφορά την ποσοτική καταμέτρηση της Lm (όριο ≤ 100 cfu/g).
- Ελλιπής / Μη Διαθέσιμη Τεκμηρίωση: Εφαρμόζεται το ποιοτικό κριτήριο και το εργαστηριακό ερώτημα αφορά την ανίχνευση της Lm σε 25g.
Σημείωση: Η κατηγοριοποίηση πρέπει να ορίζεται εκ των προτέρων και όχι εκ των υστέρων για τη διαχείριση μη συμμορφώσεων.
Συνοπτικός Πίνακας Κριτηρίων & Ελέγχων RTE Τροφίμων
| Κατηγορία RTE Τροφίμων | Κατάσταση Τεκμηρίωσης | Εφαρμοστέο Κριτήριο | Εργαστηριακό Ερώτημα |
|---|---|---|---|
| 1.1 Βρέφη / Ειδικοί ιατρικοί σκοπούς | Επισήμανση / Συνοδευτικά στοιχεία | Μη ανίχνευση σε 25g | Ανίχνευση Lm |
| 1.2α Υποστηρίζουν την ανάπτυξη Lm | Επαρκής τεκμηρίωση (≤ 100 cfu/g) | ≤ 100 cfu/g | Καταμέτρηση Lm |
| 1.2β Υποστηρίζουν την ανάπτυξη Lm | Ανεπαρκής / Μη διαθέσιμη τεκμηρίωση | Μη ανίχνευση σε 25g | Ανίχνευση Lm |
| 1.3 Δεν υποστηρίζουν την ανάπτυξη Lm | Αποδειγμένο (π.χ. διάρκεια < 5 ημέρες, pH/aw) | ≤ 100 cfu/g | Καταμέτρηση Lm |
Χρήσιμοι Σύνδεσμοι & Τεχνικά Έγγραφα
Για την υποστήριξη των επιχειρήσεων τροφίμων και των εργαστηρίων, είναι διαθέσιμα τα παρακάτω θεσμικά κείμενα:
- Κανονισμός (ΕΕ) 2024/2895 (EUR-Lex) – Η επίσημη τροποποίηση για τη Listeria monocytogenes.
- Κατευθυντήριο Έγγραφο Ευρωπαϊκής Επιτροπής (SANCO/11510/2013 – Αναθεώρηση 18/12/2025) – Οδηγίες σχετικά με τα μικροβιολογικά κριτήρια.
- EURL Lm Technical Guidance Document (Zenodo) – Τεχνικό έγγραφο για challenge tests και μελέτες διάρκειας ζωής.
- Κατεβάστε το Ενημερωτικό Δελτίο του ΕΦΕΤ (PDF) – Το πλήρες δελτίο τύπου του Ενιαίου Φορέα Ελέγχου Τροφίμων.
Τα Εργαστήρια Αναλύσεων ΒΙΟΧΗΜΙΚΗ παρέχουν ολοκληρωμένες εργαστηριακές αναλύσεις τροφίμων, μικροβιολογικούς ελέγχους και συμβουλευτικές υπηρεσίες για τη διενέργεια μελετών διάρκειας ζωής (shelf-life & challenge tests) σύμφωνα με τις απαιτήσεις της ευρωπαϊκής νομοθεσίας.
